Skip to content

Obecni mimo wszystko

Dorota Hall „W poszukiwaniu miejsca. Chrześcijanie LGBT w Polsce”. Wydawnictwo IFiS PAN. Warszawa 2016
Dorota Hall „W poszukiwaniu miejsca. Chrześcijanie LGBT w Polsce”. Wydawnictwo IFiS PAN. Warszawa 2016

Na co dzień światy religii i LGBT w Polsce dzieli gruba granica niezrozumienia i ciężkich słów. Przedstawiciele Kościoła katolickiego nie szczędzą ataków na osoby nieheteroseksualne i ich postulaty, z kolei opór atakowanych przybiera równie ostrą formę i łączy się z radykalnymi postulatami zmarginalizowania Kościoła i religii. Mogłoby się wydawać, że połączenie tych dwóch światów jest niemożliwe. Tymczasem istnieje grupa osób, które są w stanie łączyć swoją „tęczową” tożsamość z wiarą. To chrześcijanie LGBT, o których opowiada Dorota Hall w książce „W poszukiwaniu miejsca. Chrześcijanie LGBT w Polsce” wydanej w ubiegłym roku przez Instytut Filozofii i Socjologii PAN.

Dorota Hall jest socjolożką i antropolożką kultury związaną z Polską Akademią Nauk i Uniwersytetem Warszawskim. Współpracuje z międzynarodowymi organizacjami badającymi religie oraz unijnymi instytucjami zajmującymi się przeciwdziałaniu dyskryminacji. Gdy zetknęła się z grupą chrześcijan LGBT „Wiara i Tęcza” w Warszawie, zrodził się pomysł przyjrzenia się tej grupie społecznej. W efekcie powstała zastanawiająca książka, która wykracza poza suchą analizę działalności warszawskiego stowarzyszenia.

„Wiara i Tęcza” powstała w 2010 roku i w następnych latach objęła swoim zasięgiem wiele miast w Polsce. Jednoczy chrześcijan i osoby niewierzące, które szukają drogi do integracji swojej nieheteronormatywności z duchowością i wiarą. Głównym celem grupy jest działanie na rzecz większej otwartości Kościoła rzymskokatolickiego na osoby LGBTQ, by mogły one realizować się w nim duchowo i religijnie w pełnej akceptacji i przyjaznej atmosferze. W latach 2012-2014 autorka „W poszukiwaniu miejsca” brała udział w spotkaniach warszawskiego WiTu i przeprowadziła kilkadziesiąt wywiadów z innymi uczestnikami, dzięki czemu zebrała wyjątkowy materiał do analizy, kim są i jak funkcjonują w debacie publicznej chrześcijanie LBGT.

Wśród osób, z którymi rozmawiała autorka, znajdują się osoby bi- i homoseksualne, cis- i transpłciowe pochodzące z dużych i małych miast oraz z różnych pokoleń. Pozwala to przyjrzeć się ich historiom z szerszej perspektywy, niż tylko przez pryzmat duchowości i nieheteronormatywności, co pozytywnie wyróżnia analizę Hall. Dotychczasowe badania skupiały się bowiem głównie na możliwości pogodzenia religijności z tożsamością LGBT i nie uwzględniały czynników społeczno-ekonomicznych i biograficznych. Tymczasem Hall odkrywa interesujące zależności między umiejętnością funkcjonowania jako „chrześcijanin LGBT”, a doświadczeniem życiowym i pochodzeniem. Większą łatwość samoakceptacji autorka zaobserwowała u osób wywodzących się z mniejszych miejscowości i niezamożnych rodzin. Dlaczego? Warto zajrzeć do „W poszukiwaniu miejsca” by przekonać się, że na kształtowanie się tożsamości chrześcijanina LGBT oddziałują nie tylko „wiara i tęcza”.

Hall pochyla się również nad zbiorową tożsamością „chrześcijan LGBT” i ich możliwościami zabierania głosu w debacie publicznej. W tej części książki opiera się na koncepcji, według której do zaistnienia dana grupa musi się nazwać i artykułować swoją obecność oraz dążenia w przestrzeni dyskursywnej. Taka przestrzeń jest już wcześniej zdominowana przez inne podmioty, które narzucają sposoby artykulacji i język dyskusji, co determinuje warunki działania dla nowych grup. Hall postanowiła prześledzić polskie artykuły prasowe, począwszy od wczesnych lat dziewięćdziesiątych do roku 2014, które poruszały tematykę religii oraz LGBT. Stanowią one ciekawą ilustrację przemian społecznych i postaw Kościoła wobec mniejszości seksualnych; potrafiły one przybierać zaskakujące kształty w zależności od bieżących wydarzeń. Do momentu wykształcenia się w Polsce emancypacyjnej narracji związanej z działalnością organizacji LGBT, w debacie dominował głos Kościoła katolickiego łączący w sobie różne postawy wobec mniejszości seksualnych: od współczucia i paternalizmu po afirmację terapii reparacyjnych. Wraz z narodzinami narracji emancypacyjnych w debacie publicznej zaczęła pojawiać się krytyka Kościoła rzymskokatolickiego: w walce o miejsce w debacie i społecznej rzeczywistości Kościół i społeczność LGBT są antagonistami. Pomiędzy nimi próbują się odnaleźć wierzące osoby nieheteronormatywne. Jedne przechodzą do bardziej otwartych wspólnot chrześcijańskich, inne rezygnują z zinstytucjonalizowanego przeżywania religii. Jeszcze inni, pozostając w Kościele rzymskokatolickim, chcą zmienić jego podejście do mniejszości seksualnych. Zmuszeni są lawirować między narracjami i narażają się na wykluczenia zarówno ze strony Kościoła jak i społeczności LGBT. Hall przedstawia strategie artykulacji, jakie do tej pory stosowała „Wiara i Tęcza” i zastanawia się jaki potencjał mają chrześcijanie LGBT. Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ sami chrześcijanie LBGT nie są, według Hall, grupą jednorodną i wolną od uprzedzeń, co dobitnie widać na przykładzie kobiet i osób transpłciowych.

„W poszukiwaniu miejsca” Doroty Hall to jedna z tych naukowych monografii, które zasługują na uwagę również poza kontekstem akademickim. Rzuca nowe światło na jedną z najsłabiej poznanych grup społecznych, z której istnienia często nie zdają sobie sprawy ani chrześcijanie, ani osoby LGBT. Nowe podejście i obszerny materiał do analizy sprawiają, że wnioski Hall wykraczają poza temat zarysowany w tytule. Na uwagę zasługują również przystępny styl i duża pokora autorki, bardzo ostrożnej w wyciąganiu wniosków i opisywaniu rzeczywistości. Warto zatem sięgnąć po „W poszukiwaniu miejsca” i przyjrzeć się tożsamości, która pozornie nie ma możliwości wybrzmieć, ale istnieje i zajmuje coraz bardziej widoczne miejsce w debacie między Kościołem i społecznością LGBT.

Dorota Hall „W poszukiwaniu miejsca. Chrześcijanie LGBT w Polsce”. Wydawnictwo IFiS PAN. Warszawa 2016

 

Paweł Binek – studiuje filologię włoską z miłości do języków i opery. Niedoszły historyk i stand-uper. Fan muzyki klasycznej, zespołu Queen i Lady Gagi. Dobrą książkę przedkłada nad dobry film, a odpoczynek w górach woli od tego nad morzem.

Dodaj komentarz jako pierwszy

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *